Samen spelen, samen delen
Bovenstaande uitspraak is bij ons thuis regelmatig te horen als mijn zoontje en dochtertje weer eens ruzie maken over wie met welk speelgoed mag spelen. Samen delen, het lijkt zo vanzelfsprekend maar helaas moeten we - ook als we “grote kinderen” zijn - toch vaak aan dit adagium herinnerd worden.
In het geval van alfa- en gammawetenschappers wordt de “ouderrol” deels op zich genomen door DANS, waar wij met Gendo afgelopen week met een groep van onze Train-de trainer opensource-ambassadeurs te gast waren. DANS – Data Archiving and Networked Services - is een instituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), dat mede wordt ondersteund door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).
DANS zorgt sinds zijn oprichting in 2005 voor de opslag en blijvende toegankelijkheid van onderzoeksgegevens in de alfa- en gammawetenschappen. Daartoe ontwikkelt DANS zelf duurzame archiveringsdiensten, bevordert het dat anderen dat doen, en werkt samen met databeheerders om ervoor te zorgen dat zo veel mogelijk data vrij beschikbaar komen voor gebruik in het wetenschappelijk onderzoek.
De reden dat wij op bezoek waren bij DANS was dat de medewerkers in hun dagelijks werk zo veel mogelijk gebruik maken van opensource software en open standaarden. Daartoe heeft DANS ook een aantal ontwikkelaars in dienst. Opensource en open standaarden zijn echter slechts middelen om het hierboven genoemde doel te bereiken. De ambassadeurs namen uiteraard de gelegenheid te baat de mederwerkers van DANS de kleren van het lijf te vragen over de toepassing van opensource en open standaarden. Tips, trucs en visitekaartjes werden over en weer uitgewisseld. Wat mij persoonlijk intrigeerde van ons bezoek bij DANS, en waar de titel van mijn stukje reeds naar verwees, is hoe het mechanisme werkt om deze wetenschappers hun resultaten te laten delen binnen dit relatief nieuwe medium.
De medewerkers van DANS vertelden ons dat wetenschappers de resultaten van hun werk van oudsher in wetenschappelijke uitgaven publiceren om twee redenen: om collega’s van die resultaten op de hoogte te brengen en om het intellectueel eigendom van die resultaten vast te stellen. Uitgevers verdienen vervolgens een redelijke boterham met deze prijzige wetenschappelijke uitgaven. Kort gezegd werkt het als volgt, academische bibliotheken en andere relevante geinteresseerden kopen de wetenschappelijke publicaties. Door het lezen van deze publicaties blijven andere wetenschappelijke onderzoekers op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen op hun vakgebied en kunnen van de resultaten van het werk van anderen gebruik maken voor hun eigen onderzoek, door deze met bronvermelding op te nemen in hun eigen werk.
Dit laatste heeft een zeer belangrijke bijwerking. Er ontstaat zo namelijk een soort pikorde van wetenschappelijk werk, gebaseerd op de status van het blad waarin gepubliceerd is en het aantal citaties van een publicatie. Deze rangorde speelt vervolgens een belangrijke rol in de wetenschappelijke carrière van individuele auteurs, bijvoorbeeld bij de toekenning van nieuwe fondsen voor nader onderzoek. Dit geldt -met name- voor de groep van “succesvolle” wetenschappers. Kortom, niet echt een reden voor auteurs en uitgevers om mee te werken aan het succesvol maken van DANS. Een probleem waar in de praktijk dan ook tegenaan gelopen werd.
De medewerkers van DANS vertelden ons dat open communicatie naar alle stakeholders een belangrijk middel is om hun doel te bereiken. Gezamenlijk sessie met mederkers van DANS, uitgevers, auteurs en andere stakeholders geven de mogelijkheid voor alle partijen aan te geven waar voor hen de pijnpunten zitten. Door hier open over te spreken kunnen gepercipieerde bedreigingen worden weggenomen terwijl de voordelen van het bestaande systeem gehandhaafd blijven. Dit resulteert in een nog immer toenemende interesse van wetenschappers hun onderzoek (ook) bij DANS te archiveren. Voor de 'top-wetenschappers' van Nederland is een aparte sectie ingericht waar zij de 'extra aandacht' krijgen die zij verdienen. Uitgevers hoeven niet te vrezen dat wetenschappelijke publicaties op korte termijn zullen verdwijnen maar zij zulen zich wel moeten voorbereiden op een verdere 'democratisering' en digitalisering van de wereld van de wetenschappelijke publicaties. Dit is echter een realiteit waar zij zich sowieso reeds mee bezig houden. Het was goed te horen hoe de medewerkers van DANS in staat zijn het belang van open access tot de wetenschap te laten doordringen.
Voor mij extra interessant omdat we bovenstaande problematiek bij Gendo ook vaak tegenkomen als we met onze klanten praten over onderwerpen als open innovatie en open access. In de praktijk werkt ieder toch vaak vanuit zijn eigen kleine koninkrijkje. Meestal worden veranderingen gezien als bedreiging. Toch blijkt vaak dat met de juiste voorlichting en inzet van een aantal gerichte managementtools de toegevoegde waarde van het “wij” ten opzichte van het “ik”-denken door een groot deel van een organisatie snel opgepakt kan worden, waarna vaak verzucht wordt; waarom hebben we dat niet eerder gedaan. Eigenlijk blijven we net kinderen. Uitindelijk komen we er achter dat het leuker is om samen met het speelgoed te spelen!