GOUD

Ruim een maand geleden werd in Parijs op het Open World Forum het Nederlandse Actieplan bejubeld als visionair en waardig voorbeeld voor moderne overheden. Een overheid die op nationaal niveau actief streefde naar interoperabiliteit, leveranciersonafhankelijkheid en het lokaal besteden van publieke IT-middelen, daar konden IT-ers uit Frankrijk, Duitsland en de UK alleen maar van dromen.

De werkelijkheid is helaas veel minder visionair zoals blijkt uit recentelijk gelekte documenten over de Rijkswerkplek. Voor iedereen die nieuw is op dit dossier neem ik u graag mee op een surrealistische reis door de besluitvorming van de afgelopen jaren. Gaat er even voor zitten. Ooit is die werkplek begonnen om voor de 3.000 ambtenaren van het Ministerie van Financiën snel iets nieuws te hebben na hun verhuizing naar een nieuw pand. Bij een nieuw pand horen tenslotte nieuwe computers. Bovendien was Windows XP in 2007 'te oud om op nieuwe hardware te installeren' (grappig als datzelfde XP in 2009 door Microsoft zelf geadviseerd wordt op Netbooks). Van een open desktop kon geen sprake zijn want dat zou te veel een bigbang opleveren. Ondertussen werd de noodzakelijk geworden migratie van 3.000 werkplekken uitgebreid naar 21.000 werkplekken met in totaal 1000+ applicaties. Niet dat dat een big bang is natuurlijk, dat is gewoon handig, met name omdat de overheid een goede trackrecord heeft op het gebied van grootse IT-projecten.

De woordvoerder van het Ministerie van Financiën is duidelijk gepikeerd door de kritische column van Michiel Leenaars, strategisch directeur van Nlnet en onvermoeibaar voorvechter van open standaarden. Naar aanleiding van de hele sage (1, 2, 3) rond het GOUD project deed Michiel een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur en vroeg aan het Ministerie hem de documenten te leveren over de aanbesteding rond GOUD zodat hij zelf inzicht kon krijgen in het hoe-en-waarom van het terugtrekken van 60% van de aanbieders. Van de 122 gevraagde documenten kreeg hij er 1, en die was incompleet. De hele briefwisseling staat hier.

Jeroen Sprenger is in zijn reactie boos over de 'achterdocht' die hij uit het stuk van Michiel leest. Tja achterdocht bij mensen uit de de overheid al een jaar of 6 op deze zaken wijzen is mi. niet zo gek. Nadat in 2002 de 2e kamer de regering unaniem had verzocht 'zich maximaal in te spannen' om de verstoorde marktwerking rond desktop software, platformen en standaarden te corrigeren begon het Ministerie van Justitie in 2004 in het geheim onderhandelingen met Microsoft over de aanschaf van een pakket kantoorautomatiserings software ter waarde van 147 miljoen. Dat het ministerie wel degelijk wist dat de gevolgde werkwijze eigenlijk niet door de beugel kon blijkt o.m. uit het feit dat diverse ambtenaren die bij het proces betrokken waren een zwijgplicht kregen opgelegd. Gelukkig zijn er ook binnen de Rijksoverheid professionals die dit een slecht idee vonden en weldra vond informatie over deze aankoop een weg naar de pers. Kamervragen volgden en het plan werd afgeschoten.

Nog eenmaal GOUD. Hieronder mijn briefing naar een aantal kamerleden (op verzoek) in reactie op de brief die Minister Bos de Tweedekamer deed toekomen na een debat over GOUD. In essentie maakt de auteur van de brief twee cliams:

1. Door de GOUD werkplek kunnen ambtenaren beter samenwerken, hierbij wordt op geen enkel moment gedefinieerd wat 'samenwerken' is.

2. Door een mono-cultuur van GOUD werkplekken gaan de kosten van onderhoud en beheer dusdanig omlaag dat de kosten van aanschaf en invoer van de GOUD werkplekken terugverdient worden. Deze claim wekt de suggestie dat men gedetailleerd inzicht heeft in de huidige kosten.

Ik denk dat beide claims onbewezen zijn en zie uit naar de interne documenten van de diverse ministeries de mij ongelijk geven... De hele brief staat hier, stukken eruit hier onder zijn blauw.

Soms is iets zo simpel dat het even duurt voordat je doorhebt wat nou echt het probleem is. De kromme denkwijzen rond de GOUD aanbesteding bleven bij mij jeuken. Hoe kan je zo enorm de plank misslaan? Zoals wel vaker is het een simpel misverstand met ernstige gevolgen. Het lijkt erop dat binnen de aanbestedingsteams van de rijksoverheid niemand het verschil snapt tussen standaarden en product-monocultuur. Een vicieuze cirkel van verkeerde keuzes is het gevolg.(Column op livre hier), eerder schreef ik ook al Over de GOUD aanbesteding: GOUDverspilling)

Als je een Kamerdebat over desktop standaarden kan streamen, heb je geen LSD nodig als IT'er. Alsof een stel 13de-eeuwse Kardinalen in discussie waren over cartografie. Allemaal confuus over het feit dat zeeschepen langzaam verdwijnen achter de horizon, terwijl toch iedereen 'weet' dat de aarde plat is. Een enkele kardinaal oppert dat het wellicht écht anders moet, maar die wordt gezien als persoon met 'extreme meningen'. Het verschil tussen een 'standaard desktop' en desktop standaarden leek een ontontwarbaar mysterie. We kunnen ze het niet echt kwalijk nemen. De projectmanager van GOUD weet dat namelijk ook niet. En zijn baas ook niet. En daar gaat het al jaren fout in de discussie over de Rijkswerkplek.

De meeste lezers zullen afgelopen week het nieuws hebben gelezen over de aanbestedingsproblemen rond 'GOUD'. Ik maak me zorgen. Vooral over het feit dat bijna niemand zich zorgen lijkt te maken.

Met het in september gepresenteerde actieplan (PDF), hadden we op IT-gebied écht iets in handen. Nederland was even wereldnieuws, in ieder geval in de IT-wereld. Nu heeft Heemskerk zélf de brief ondertekend waar zijn beleid tot 2012 in de Rijksoverheid effectief mee wordt stilgelegd. Want ja, daar komt het wel op neer.

Het is een fictie dat implementatie van het actieplan alleen via een big-bang scenario kan, zoals de brief van Wouter Bos aan de Tweede Kamer suggereert. De Franse Gendarme stapt in een evolutionair proces door (70.000) versleten Windows-computers te vervangen door machines met Ubuntu Linux. Elk jaar zo'n 12.000 en dat scheelt direct al zeven miljoen euro per jaar, vergelijkbaar met het totale jaarlijkse budget van het actieplan. Het Franse parlement stapte al eerder over (1200 desktops).