IT-strategie

<Webwereld column>

Wat is een document? Het begon ooit als een platgeslagen stuk klei waar met een stokje tekens in werden gekrast. 8.000 jaar later werden deze teruggevonden en na jarenlange studie van archeologen kwam men tot de conclusie dat er stond geschreven: 'Ik krijg nog 3 geiten van jou'.

Via papyrus en perkament-rollen kwamen we in Europa in de 15e eeuw bij papier en massaproductie via boekdrukpersen. Ons besef van wat een document eigenlijk is wordt nog steeds ingegeven door de vorige revolutie in informatievastlegging en -distributie. Toen Pc's gemeengoed werden als instrument om documenten te maken waren de applicaties dan ook sterk gericht op het snel en mooi produceren van papieren documenten. Het creatieproces was digitaal geworden, maar het beoogde eindresultaat was niet fundamenteel anders dan het eerste gedrukte boek uit de 1452.

De meeste tekstverwerkers die vandaag de dag in gebruik zijn, houden vast aan dit concept. Er zijn honderden functies voor paginanummering, voetnoten en lay-out om tot een leesbaar eindresultaat te komen - op papier. Ook veel IT-instrumenten rond het beheren en ontsluiten van documenten zijn nog gericht het concept van een documenten als een digitale stapel papier. Klaar om te printen voor 'echt' gebruik.

Op 19 september is het weer Software Freedom Day. Vorig jaar was Gendo een van de hosts van de vele wereldwijde SFD-events. Van de organisatie van een van de events dit jaar kreeg ik een uitnodiging om deel te nemen aan een debatpanel. Door volle agenda kan ik er niet bij zijn maar bij deze mijn reactie op de stelling:

"Het falen van het Nederlandse open standaarden- en open source beleid is voor een groot deel te danken aan de vrije en open source wereld zelf."

Ben het op twee niveaus niet eens met de stelling:

<webwereld column>

Computervirussen en de lapmiddelen er tegen worden een steeds grotere bedreiging voor high-tech zorginstellingen. Voor een oud probleem van kwetsbare mono-cultuur bestaat een klassieke oplossing; diversiteit.

Afgelopen maandag gingen op veel IT-afdelingen de alarmbellen af. Wat aanvankelijk een virus infectie op Windows XP computers leek werd veroorzaakt door een anti-virus update van McAfee. Door de update werd een systeembestand gezien als bedreiging en maakte de beschermingssoftware het systeem onbruikbaar, een soort auto-immuun ziekte.

Dit opiniestuk voor Webwereld geeft de richting weer die m.i. voor het vervolg op NOiV ingezet moet worden. Ik ben van plan me hier de komende jaren actief voor in te gaan zetten.

In 2002 had Peru al een soort actieplan voor open standaarden en opensource. Dat ging veel verder dan het Nederlandse actieplan van 5 jaar later en was wellicht zijn tijd te ver vooruit. Waar het Nederlandse actieplan sterkt gericht is op praktische operationele doelen zoals interoperabiliteit, marktwerking en versterking van de lokale economie had het Peruaanse plan een duidelijke politieke missie die niet onder stoelen of banken werd gestoken.

Op de LinkedIN groep van het programma bureau Nederland Open in Verbinding is een leerzame discussie aan de gang over softwareselectie en inkoop bij de overheid. Hoe de dagelijkse praktijk en legacy van de afgelopen 20 jaar te combineren met de wensen van parlement en kabinet. Geen eenvoudige klus. Vanzelfsprekend berij ik woest mijn gebruikelijke stokpaarden.

Op woensdag 25 februari was er een overleg tussen het programma bureau NOiV en leden van de Nederlandse opensource community. Dit overleg was mede ingegeven door een aantal mailwisselingen tussen Staatssecretaris Frank Heemskerk (Economische Zaken) en mensen uit de community waarin zij hun zorgen uitten over de voortgang van de implementatie van het Actieplan Nederland Open in Verbinding. In het overleg werd door allen aanwezigen openlijk gesproken over de obstakels die zij zagen en wat er gezamenlijk aan gedaan kon worden. Tijdens het overleg zijn er vele concrete plannen en suggesties opgeworpen om NOiV een extra duw te geven. Voorzitter van het overleg Frans Nauta wilde dat deze ideeën in compacte vorm aan Heemskerk gepresenteerd werden zodat deze kennis kon nemen van extra mogelijkheden voor actie.

Vandaag mocht ik een bijdrage leveren aan het Tooling event, een beurs over systeembeheer en service management.

In het kort de essentie van mijn praatje: Door software als een vorm van kennis te beschouwen in plaats van een product wordt je selectieproces heel anders. Wat kan je uit een community halen en wat koop je in? Software tools voor systeembeheer en servicemanagement worden gebruik door een beperkte groep specialisten in een organisatie. Dat betekent dat deze tools best een stevige leercurve mogen hebben, liever moeilijk maar krachtig dan makkelijk maar niet compleet.

De Algemene Rekenkamer heeft op 1 juli jongsleden het definitieve rapport 'Lessen uit ICT-projecten bij de overheid: Deel B' gepubliceerd. Deze publicatie is een vervolg op Deel A van het rapport met dezelfde titel, gepubliceerd op 29 november 2007. 

Samenvattend, gaf de Algemene Rekenkamer in deel A antwoord op de vraag van de Tweede Kamer waarom er toch zoveel problemen zijn met ICT-projecten bij de rijksoverheid? De belangrijkste oorzaak voor het (deels) mislukken van ICT-projecten die in Deel A van het onderzoek naar voren kwam, was dat ICT- projecten van de overheid vaak te ambitieus en te complex worden door de combinatie van politieke, organisatorische en technische factoren. Bij deze te complexe projecten is er geen balans tussen ambitie, beschikbare mensen, middelen en tijd. In het zojuist gepubliceerde Deel B geeft de Algemene Rekenkamer antwoord op de vraag: wat kosten de hiervoor aangestipte problemen nu eigenlijk?

Voor het eerst spreekt ICT~Office, de brancheorganisatie van de IT- en telecomsector, zich uit over het actieplan Heemskerk. Het lezen van het deze week gepubliceerde document (PDF) is een bevreemdende ervaring. ICT~Office beklaagt zich erover dat software een politiek issue is geworden, en dat de innovatieve Nederlandse softwaresector geplaagd wordt door het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) dat ze niet op de radar heeft en een Rijksoverheidsbeleid dat alleen nog maar open source wil. Dat laatste is, volgens ICT~Office, een direct gevolg van de marktdominantie van Microsoft.

Mijn nieuwe Livre column, de waarheid ligt soms niet in het midden: 'Laten we realistisch blijven', 'Het gaat niet om de techniek maar om de dienstverlening', 'In mei 2004 vroeg de Europese Unie aan Microsoft om de bestandsformaten open te maken'. Het klinkt allemaal zo redelijk. Zeker als je niet bekend bent met context en historie van boodschap en boodschappers.

Sinds september vorig jaar is er een constante stroom van berichten van zowel leveranciers als medewerkers van overheden en publieke instellingen, dat aangaande de open standaarden en open source ambities van het kabinet en het parlement het allemaal wel mee valt.

Al met al was het geen slechte week in Den Haag. Op dinsdag 22 maart beloofde de minister van Verkeer en Waterstaat dat hij zal onderzoeken of de Segway alsnog kan worden gelegaliseerd in Nederland. Voor veel mensen niet meer dan een grappig berichtje, maar voor mij als bezitter van een Segway een bloedserieuze zaak. Op woensdag 23 maart werden door de staatssecretaris van Economische Zaken beloftes gedaan over het gebruik van open standaarden en open source software bij de overheid. Volgens velen was het lang niet ver genoeg, maar ik hoorde in één uur meer welwillendheid van een bewindspersoon dan ik de afgelopen 5 jaar heb mogen meemaken.